Góp phần hiểu rõ thực trạng và định hướng phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

GÓP PHẦN HIỂU RÕ THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP, TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÂM ĐỒNG

                                       PGS.TS. Nguyễn Mộng Sinh

Nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Lâm Đồng

Để thực hiện mục tiêu đặt ra cần nghiên cứu, tiếp thu và xử lý các tài liệu thông tin chính thống đã được ban hành, in ấn và phổ biến rộng rãi. Cơ bản và quan trọng nhất đó là:

[1] Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ XI nhiệm kỳ 2020–2025 (ngày 03/11/2020).

[2] Nghị quyết số 13-NQ/TU của Tỉnh ủy Lâm Đồng ngày 25/5/2022 về “Phát triển công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.

[3] Niên giám thống kê Lâm Đồng năm 2019 của Cục Thống kê tỉnh Lâm Đồng, NXB Thống kê 2020.

[4] Niên giám thống kê Lâm Đồng năm 2020.

[5] Tài liệu “Hỏi – Đáp Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ XI (nhiệm kỳ 2020  – 2025) dùng cho cán bộ, đảng viên và phổ biến rộng rãi trong Nhân dân” - Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy biên soạn và phát hành tháng 12/2020.

Trước hết, cần nhận xét rằng trong cả 05 tài liệu tham khảo được trích dẫn làm cơ sở nói trên, đa phần các số liệu thống kê có liên quan đều trùng nhau hoặc có sai lệch chút ít trong phạm vi sai số. Tuy nhiên có một số số liệu sai khác quá lớn gây ra nghi ngại trong sử dụng.

Theo [5] trang 12, đến cuối năm 2020, tổng số doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế của tỉnh đạt khoảng 10.000 doanh nghiệp, gấp 1,7 lần số doanh nghiệp năm 2015. Theo [4] trang 189, tổng số doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh tính tại thời điểm 31/12 hàng năm cho các năm 2015 (3474 doanh nghiệp), 2016 (3813 doanh nghiệp), 2017 (4357 doanh nghiệp), 2018 (4627 doanh nghiệp), 2019 (5235 doanh nghiệp).

Như vậy, trong khoảng thời gian trên, trung bình mỗi năm, số doanh nghiệp được đăng ký thành lập mới và có hoạt động là 440 ± 170 doanh nghiệp; chứ không phải bình quân mỗi năm có trên 1000 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới như [5] khẳng định. Cũng theo [4], riêng trong năm 2020 có 1342 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, đồng thời có 395 doanh nghiệp đăng ký dừng hoạt động, như vậy tổng số doanh nghiệp tăng chính thức trong năm 2020 là 947, nâng tổng số doanh nghiệp thực sự hoạt động sản xuất kinh doanh trên địa bàn toàn tỉnh Lâm Đồng vào cuối năm 2020 có thể là 6182 doanh nghiệp (tổng số của 5235 ± 947). Con số này cũng khác xa con số được khẳng định trong Nghị quyết số 13/NQ/TU rằng “Toàn tỉnh hiện có 8638 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp”. Còn theo [5] trang 11 “toàn tỉnh có 11.800 cơ sở sản xuất công nghiệp…”.

Một trong số các chỉ tiêu có thể có giá trị lớn trong việc đánh giá tầm vóc phát triển kinh tế nói chung và sản xuất công nghiệp nói riêng của địa phương là kim ngạch xuất khẩu. Theo Nghị quyết số 13-NQ/TU, “kim ngạch xuất khẩu năm 2020 đạt 708,5 triệu USD gấp 1,68 lần so với năm 2015, tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2016 – 2020 đạt 11%/năm”. Nghị quyết Đại hội XI [1] nêu yêu cầu “Kim ngạch xuất khẩu tăng bình quân hàng năm khoảng 14% – 15%, đến năm 2025 đạt khoảng 1.610 triệu USD”. Nếu căn cứ con số 708,5 triệu USD của 2020 thì phải tăng gần 2,3 lần tức là tăng 227%. Với mức tăng hàng năm khoảng 14% – 15%, từ 708,5 triệu USD năm 2020 đến hết năm 2025 có thể đạt khoảng 1400 triệu USD.

Theo số liệu của Cục Thống kê Lâm Đồng [4], vào năm 2020 với dân số 1.309.792 ngưới, Lâm Đồng có 779.590 người lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc, chiếm tỷ lệ 59,52%, trong đó số lượng lao động được qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ là 144.224 người, chỉ chiếm 18,5% số lao động hiện hữu.

Số lao động đang làm việc trong 5235 doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh và dịch vụ là 67.116 người, chiếm tỷ lệ 8,6% tổng số lao động toàn tỉnh.

Nếu phân chia các doanh nghiệp theo các khu vực ngành kinh tế sẽ nhận được các số liệu sau đây:

Trong số 5235 doanh nghiệp với số lao động 67.116 người có 384 doanh nghiệp nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản (chiếm tỷ lệ 7,33%) với 9053 lao động (chiếm tỷ lệ 13,5%); công nghiệp chế biến, chế tạo, khai khoáng và xây dựng có 1440 doanh nghiệp (chiếm tỷ lệ 27,5%) với 27.563 lao động (chiếm tỷ lệ 41,07%); số doanh nghiệp hoạt động trong khu vực dịch vụ các loại (buôn bán, lưu trú, ăn uống, vận tải, kho bãi, điện nước, y tế, giáo dục đào tạo, hành chính…) là 3411 (chiếm tỷ lệ 65,16%) với tổng số lao động 30.500 người (chiếm tỷ lệ 45,44%).

Có thể lưu ý thêm rằng: xét theo tiêu chí quy mô thì trong số 5235 doanh nghiệp có 3787 doanh nghiệp siêu nhỏ (chiếm tỷ lệ 72,34%) với số lao động 11.936 người (chiếm tỷ lệ 17,78%); 1236 doanh nghiệp nhỏ (chiếm tỷ lệ 23,61%) với số lao động 19.291 người (chiếm tỷ lệ 28,74%); 122 doanh nghiệp vừa (chiếm tỷ lệ 2,33%) với 8382 lao động (chiếm tỷ lệ 12,49%) và 90 doanh nghiệp lớn, chỉ chiếm 1,72% nhưng với 27.507 lao động chiếm tỷ lệ đến đến 40,98%.

Vào năm 2020, theo giá hiện hành thì tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (đại lượng GRDP) đạt 82.758 tỷ đồng. Trong đó khu vực nông lâm nghiệp và thủy sản chiếm 38,27%, khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 18,12% và khu vực dịch vụ chiếm 38,38%. GRDP bình quân đầu người là 63.185.000 đồng (tăng 16.437.000 đồng so với năm 2016).

Chỉ tiêu phấn đấu được đưa ra trong Nghị quyết Đại hội XI của Tỉnh Đảng bộ là đến năm 2025, theo cơ cấu kinh tế, khu vực nông - lâm - thủy chiếm tỷ lệ 35% - 36,5%, khu vực công nghiệp – xây dựng chiếm tỷ lệ 22% - 23,5%, khu vực dịch vụ 42% - 43,5% và GRDP bình quân đầu người khoảng 120 – 125 triệu đồng.

Có thể khẳng định một cách khá chắc chắn rằng tư tưởng chỉ đạo, các định hướng mang tính chiến lược, sách lược với các giải pháp lớn, tổng thể và quan trọng cho phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng đến năm 2015, định hướng đến năm 2030 đã được nêu rõ trong văn bản số 13-NQ/TU ngày 25/5/2022 của Tỉnh ủy Lâm Đồng.

Vì vậy, những gì được đề cập dưới đây chỉ là những suy ngẫm chủ quan muốn được chia sẻ với hy vọng góp phần hiện thực hóa những chủ trương, chính sách của Tỉnh ủy.

Thứ nhất, thế mạnh của nền công nghiệp tỉnh Lâm Đồng hiện tại và cho một tương lai gần có thể vẫn là công nghiệp gia công chế biến cho các sản phẩm nông nghiệp có lợi thế. Việc tăng khối lượng, sản lượng, chất lượng của nguồn nguyên liệu nông nghiệp có giá trị và có lợi thế vẫn nên được coi là “bà đỡ” quan trọng của công nghiệp chế biến. Trong điều kiện không thể mở rộng hơn nữa diện tích canh tác nông nghiệp thì việc xây dựng nền nông nghiệp xanh, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp dưới tán rừng; việc cơ giới hóa, tự động hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, việc áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ trong kỹ thuật canh tác bảo đảm mối quan hệ: giống – đất – phân – nước vẫn phải là mối quan tâm thường trực của người sản xuất nông nghiệp của “bốn nhà”: nhà nông – nhà quản lý – nhà khoa học và nhà doanh nghiệp. Tạo dựng được một nền nông nghiệp phát triển bền vững đồng nghĩa với việc duy trì sự hoạt động và phát triển bền vững của nền kinh tế của tỉnh nói chung.

Thứ hai, nên coi việc mở rộng phát triển các mặt hàng sản phẩm được chế biến từ nguồn nguyên liệu nông nghiệp địa phương là một hướng đi tích cực và vẫn còn nhiều tiềm năng, đặc biệt là các loại thực phẩm, dược phẩm và thực phẩm chức năng. Thí dụ như các bột ngũ cốc, rau củ (tươi sống hoặc xử lý hấp chín), các bột nấm, Linh Chi, các đồ hộp dưa chuột baby, cà chua baby, củ dền, nấm ăn liền… Nhiều loại sản phẩm dạng này rất thích hợp trong xây dựng và phát triển kinh tế hộ gia đình, kinh tế cá thể, giúp huy động, sử dụng tối đa lực lượng lao động của xã hội, tiềm ẩn trong dân và có thể cũng là một trong những cách thức phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc của Lâm Đồng.

Thứ ba, như số liệu thống kê được dẫn ra ở trên: vào năm 2000 với dân số 1.309.792 người, Lâm Đồng có 785.912 người ở độ tuổi từ 15 trở lên tham gia vào lực lượng lao động (chiếm tỷ lệ 60%), trong số này có 779.590 người đang làm việc (chiếm tỷ lệ 59.5%) và tỷ lệ thất nghiệp chưa đến 1%. Tuy nhiên chỉ có 8,6% tổng số lao động toàn tỉnh được làm việc trong các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực kinh tế - xã hội, còn khoảng hơn 90% lực lượng lao động làm nghề tự do hoặc đang còn đi học ở các cấp giáo dục đào tạo khác nhau để bổ sung, nâng cao vốn tri thức, nghề nghiệp và kỹ năng lao động.

Số liệu thống kê cho thấy trong năm học 2020 – 2021, số học sinh Trung cấp chuyên nghiệp là 1.792 người, số sinh viên Cao đẳng là 5.018 người và số sinh viên Đại học là 13.395 người, tổng cộng cả 3 thành phần là 20.205 người. Ước tính lực lượng lao động làm nghề tự do khoảng 700.000 người. Lực lượng này hoạt động lao động ở các hộ gia đình làm kinh tế gia đình (chủ yếu nông, lâm, ngư nghiệp), làm thuê kiếm mướn hoặc thủ công mỹ nghệ. Ý tưởng và chính sách phát triển làng nghề, tiểu thủ công nghiệp có thể dựa trên nền tảng huy động, khai thác sử dụng lực lượng lao động này của xã hội. Vậy là vốn nhân lực đã có sẵn, chỉ cần các biện pháp kích thích hỗ trợ về vốn, công cụ, kỹ thuật, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm là các ngành nghề truyền thống thủ công mỹ nghệ sẽ được hồi phục, chấn hưng và phát triển.

Hoàn toàn có cơ sở để tin rằng việc thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Đại hội XI Tỉnh Đảng bộ nói chung và Nghị quyết 13-NQ/TU của Tỉnh ủy nói riêng sẽ tạo cho Lâm Đồng những bước phát triển mang tính đột phá về kinh tế - xã hội cho giai đoạn 5 năm 2020 - 2025 và tầm nhìn đến 2030./.