GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN, PHẢN BIỆN VÀ GIÁM ĐỊNH XÃ HỘI ĐỂ PHÁT HUY SỨC MẠNH CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN, PHẢN BIỆN VÀ GIÁM ĐỊNH XÃ HỘI ĐỂ PHÁT HUY SỨC MẠNH

CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

 

                                                                   TS. Vương Hữu Nhi

Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Đắk Lắk

 

Nhằm đẩy mạnh hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TVPB&GĐXH), Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/2/2014 về hoạt động TVPB&GĐXH. Thực hiện Quyết định 14 của Thủ tướng, ngày 01/7/2016 UBND tỉnh Đắk Lắk ban hành Quyết định 28/2016/QĐ-UBND quy định về hoạt động TVPB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Đắk Lắk. Tuy nhiên, hoạt động này ở Đắk Lắk nói riêng và các địa phương nói chung còn có nhiều hạn chế, bất cập. Nguyên nhân là:

- Chưa có quy định bắt buộc các loại dự án phải qua TVPB&GĐXH.

- Tổ chức, cá nhân khi lập dự án cũng chưa quan tâm đến vai trò, vị trí và mục đích của hoạt động TVPB&GĐXH.

- Do năng lực của Liên hiệp các Hội KH&KT còn có phần hạn chế.

- Liên hiệp các Hội KH&KT chưa thực sự chủ động đề xuất với các cơ quan hữu quan về nhiệm vụ TVPB&GĐXH. 

Trong quá trình hoạt động và thực hiện TVPB&GĐXH thực tiễn, Liên hiệp các Hội KH&KT Đắk Lắk đã nghiên cứu, tổng hợp và đưa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động TVPB&GĐXH trên địa bàn tỉnh như sau:

Giải pháp 1. Tăng cường và nâng cao vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền đối với hoạt động TVPB&GĐXH.  

Lịch sử đã chứng minh vai trò lãnh đạo của Đảng có ý nghĩa quan trọng, quyết định đến sự thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Đối với tỉnh Đắk Lắk, vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền (cụ thể ở đây là Tỉnh ủy, HĐND, UBND) có ý nghĩa quan trọng, tác động đến mọi hoạt động của đời sống xã hội trên địa bàn tỉnh. Xuất phát từ ý nghĩa nêu trên và xét trên phương diện hoạt động của Liên hiệp các Hội KH&KT, của hoạt động TVPB&GĐXH, nhất là trong bối cảnh hoạt động này còn gặp nhiều khó khăn, thì vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền càng trở nên quan trọng và cần thiết. Vai trò đó cần được tăng cường và nâng cao trên các mặt sau: Tiếp tục phổ biến, quán triệt các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về vai trò, vị trí của Liên hiệp các Hội KH&KT và của hoạt động TVPB&GĐXH; Tăng cường vai trò, sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền trong việc xây dựng xã hội dân chủ và đẩy mạnh thực hành dân chủ; Tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền đối với hoạt động TVPB&GĐXH.

Giải pháp 2. Hoàn thiện các cơ chế, chính sách đối với hoạt động TVPB&GĐXH.

- Hoàn thiện các chính sách nhằm tạo hành lang pháp lý cho hoạt động TVPB&GĐXH. Trên cơ sở các chính sách hiện hành của Đảng và Nhà nước, cấp ủy, chính quyền cần tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật trên địa bàn theo thẩm quyền và theo hướng cụ thể, mở rộng hơn nữa và tạo điều kiện thuận lợi, hành lang pháp lý cho hoạt động TVPB&GĐXH. Tạo các cơ chế (thậm chí cần tạo các cơ chế đặc thù) để hoạt động này có cơ hội được tham gia ngày một nhiều hơn vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội cũng như đóng góp tiếng nói, khuyến nghị dưới góc độ khoa học và xã hội vào các quyết định, quyết sách của cấp ủy và chính quyền địa phương.

Ở Trung ương, hiện nay văn bản quy phạm pháp luật quy định đối với hoạt động này đang dừng lại ở phạm vi Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Nhà nước cần tiếp tục nghiên cứu để có thể nâng cao giá trị pháp lý của văn bản quy phạm pháp luật nói trên (có thể phát triển quyết định của Thủ tướng thành Nghị định của Chính phủ nhằm quy định chi tiết hơn, cụ thể hơn và nâng cao giá trị pháp lý của văn bản, cũng như để điều chỉnh rộng hơn các mối quan hệ trong xã hội đối với hoạt động này).

 - Xây dựng các chính sách về tài chính đối với hoạt động TVPB&GĐXH.

 - Xây dựng các chính sách đối với đội ngũ trí thức, đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật.

Giải pháp 3. Xây dựng và nâng cao vai trò, ý thức trách nhiệm của đội ngũ trí thức đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và trong hoạt động TVPB&GĐXH.

Xây dựng đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu, xu thế phát triển của thời đại và nền kinh tế tri thức là một vấn đề có ý nghĩa sống còn nhất là trong bối cảnh nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc. Để giải quyết tốt vấn đề này, chúng ta cần:

 - Xây dựng đội ngũ trí thức, đội ngũ chuyên gia ngày một đông đảo về số lượng và nâng cao về chất lượng trên các lĩnh vực.

 - Nâng cao vai trò, ý thức trách nhiệm xã hội của đội ngũ trí thức.  

Giải pháp 4. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng hoạt của Liên hiệp các Hội KH&KT, để tập trung nghiên cứu, đề xuất và tập hợp chuyên gia trên các lĩnh vực.

Bộ máy tổ chức có vai trò quan trọng, quyết định đến chất lượng và hiệu quả thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mỗi cơ quan, tổ chức. Đối với Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh, bộ máy tổ chức có ảnh hưởng và quyết định đến hiệu quả, chất lượng của hoạt động TVPB&GĐXH. Do đó, để giải quyết vấn đề này chúng ta cần:

- Xây dựng tổ chức bộ máy của Liên hiệp các Hội KH&KT đáp ứng yêu cầu thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao.

- Đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh phù hợp với thực tiễn và xu thế phát triển của xã hội.

- Đẩy mạnh công tác tập hợp đội ngũ trí thức, cán bộ khoa học kỹ thuật làm nguồn “chuyên gia” phục vụ cho thực hiện các nhiệm vụ TVPB&GĐXH.

Giải pháp 5. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan, ban ngành, đoàn thể đối với hoạt động TVPB&GĐXH.

Các cơ quan tham mưu cho cấp ủy, chính quyền về việc xây dựng các chủ trương, chính sách trên địa bàn tỉnh; trong quá trình xây dựng chính sách, các cơ quan, ban ngành, đoàn thể cần phải xác định hoạt động TVPB&GĐXH như là một cơ chế cần thiết đối với mỗi chủ trương, chính sách do mình tham mưu xây dựng trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, từ đó cần chủ động phối hợp với Liên hiệp các Hội KH&KT để giải quyết tốt các nội dung sau:

- Hằng năm, căn cứ chương trình công tác của Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh và các đề án do Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh giao cho Liên hiệp các Hội KH&KT TVPB&GĐXH để phối hợp với Liên hiệp các Hội KH&KT trong quá trình tổ chức thực hiện; chủ động đặt hàng TVPB&GĐXH đối với các đề án thuộc thẩm quyền của các đơn vị.

- Đối với các đề án nằm trong danh mục cần phải tư vấn, phản biện hàng năm hoặc các đề án do Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh giao (đặt hàng), các cơ quan được giao chủ trì xây dựng các đề án phải chủ động và chịu trách nhiệm lấy ý kiến TVPB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT. Cung cấp đầy đủ, kịp thời các thông tin, hồ sơ dự thảo đề án và các tài liệu có liên quan; chịu trách nhiệm về tính pháp lý của các thông tin, hồ sơ, tài liệu cung cấp và đảm bảo về thời gian theo quy định, đảm bảo các điều kiện thuận lợi về kinh phí và các cơ sở vật chất (trên cơ sở thỏa thuận trước) cho Liên hiệp các Hội KH&KT.

- Phối hợp chặt chẽ với Liên hiệp các Hội KH&KT trong quá trình thực hiện TVPB&GĐXH.

- Đối với các đề án do Liên hiệp các Hội KH&KT đề xuất thực hiện, tùy theo khả năng cụ thể, cơ quan chủ trì đề án hoặc cấp có thẩm quyền tạo điều kiện thuận lợi để Liên hiệp các Hội KH&KT thực hiện TVPB&GĐXH đảm bảo chất lượng và hiệu quả.

- Nghiên cứu xem xét để xử lý các kiến nghị trong báo cáo kết quả TVPB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT; trả lời bằng văn bản các ý kiến không tán thành.

- Khuyến khích các cơ quan, đơn vị lấy ý kiến TVPB&GĐXH đối với các đề án thuộc thẩm quyền phê duyệt. Đối với các đề án bắt buộc phải lấy ý kiến tư vấn, phản biện theo quy định tại Quyết định số 28 của UBND tỉnh, các cơ quan phải bắt buộc tổ chức lấy ý kiến TVPB&GĐXH theo quy định.

Bên cạnh đó, các cơ quan, ban ngành căn cứ chức năng, nhiệm vụ cần chủ động tham mưu với tỉnh để ban hành các chính sách đối với hoạt động của Liên hiệp các Hội KH&KT và đối với hoạt động TVPB&GĐXH trên địa bàn.

Giải pháp 6. Thực hiện công tác TVPB&GĐXH theo quy trình 10 bước.

Bước 1. Xây dựng kế hoạch TVPB&GĐXH hàng năm: Hàng năm, căn cứ vào chương trình, kế hoạch thực hiện nhiệm vụ của UBND tỉnh và của các Sở, Ban, ngành, các huyện, thành phố, thị xã thuộc tỉnh; Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh nghiên cứu, xem xét chọn lựa các đề án thỏa mãn điều kiện, tiêu chí phải thực hiện TVPB&GĐXH đã được tỉnh ban hành; sau đó phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính và chủ đầu tư thống nhất danh mục các đề án cần thực hiện TVPB&GĐXH trong năm để tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch nhiệm vụ TVPB&GĐXH trong năm của Liên hiệp các Hội KH&KT.

Bước 2. Thống nhất đề cương và kinh phí TVPB&GĐXH: Căn cứ kế hoạch TVPB&GĐXH đã được UBND tỉnh phê duyệt, Liên hiệp các Hội KH&KT chủ động phối hợp với chủ đầu tư và đơn vị tư vấn để xây dựng đề cương và dự toán kinh phí TVPB&GĐXH đề án, thực hiện các thủ tục cần thiết để triển khai thực hiện TVPB&GĐXH.

Bước 3. Chọn lựa chuyên gia TVPB&GĐXH: Liên hiệp các Hội KH&KT họp “Hội đồng tư vấn thực hiện nhiệm vụ TVPB&GĐXH” (gọi tắt là Hội đồng Tư vấn) để xem xét chọn lựa các thành viên tham gia TVPB&GĐXH có liên quan đến các đề án. Sau khi chọn lựa được chuyên gia Liên hiệp các Hội KH&KT quyết định thành lập “Hội đồng TVPB&GĐXH” (gọi tắt là Hội đồng Phản biện) của đề án từ 9 đến 15 thành viên (tùy thuộc quy mô và mức độ phức tạp của từng đề án) là các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài tỉnh.

Bước 4. Triển khai công tác TVPB&GĐXH: Họp Hội đồng Phản biện của đề án (đã thành lập ở bước 3) để triển khai công tác TVPB&GĐXH bao gồm các nội dung: thống nhất đề cương và dự toán kinh phí; tiến độ thực hiện; cung cấp các hồ sơ, tài liệu có liên quan đến nội dung đề án cho các thành viên của Hội đồng.

Bước 5. Xây dựng báo cáo TVPB&GĐXH cá nhân: Các thành viên Hội đồng Phản biện tự nghiên cứu tài liệu đã được cung cấp kết hợp tài liệu sẵn có hoặc tra cứu từ các nguồn khác để xác định nội dung TVPB&GĐXH và xây dựng Báo cáo TVPB&GĐXH của cá nhân. Yêu cầu ý kiến TVPB&GĐXH nêu ra phải đảm bảo tính khách quan, trung thực, có lập luận, luận cứ khoa học, độc lập khách quan, đảm bảo tính pháp lý; sau đó gửi báo cáo TVPB&GĐXH cho Liên hiệp các Hội KH&KT.

Bước 6. Dự thảo báo cáo tổng hợp TVPB&GĐXH: Thư ký Hội đồng Phản biện có nhiệm vụ căn cứ các báo cáo TVPB&GĐXH của từng cá nhân để chọn lọc và xây dựng dự thảo báo cáo tổng hợp TVPB&GĐXH của Hội đồng Phản biện đề án.

Bước 7. Tổ chức hội thảo báo cáo tổng hợp TVPB&GĐXH đề án: Sau khi xây dựng xong dự thảo báo cáo tổng hợp của đề án, Thư ký Hội đồng trình bày dự thảo báo cáo tổng hợp TVPB&GĐXH tại cuộc họp gồm các thành viên Hội đồng Phản biện, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, các phòng ban chuyên môn để có ý kiến trao đổi, thảo luận và đi đến thống nhất đối với các nội dung của Báo cáo tổng hợp TVPB&GĐXH đề án.

Bước 8. Hoàn chỉnh báo cáo tổng hợp TVPB&GĐXH: Trên cơ sở ý kiến trao đổi thảo luận đã được thống nhất, Thư ký Hội đồng tiếp tục hoàn chỉnh lại bản báo cáo tổng hợp của Hội đồng Phản biện để bàn giao kết quả cho chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và gửi đến các cơ quan chức năng có liên quan.

Bước 9. Bàn giao sản phẩm: Căn cứ kế hoạch TVPB&GĐXH giữa Liên hiệp các Hội KH&KT và chủ đầu tư, Liên hiệp các Hội KH&KT bàn giao bản báo cáo tổng hợp chính thức cho chủ đề án để tiếp tục nghiên cứu chỉnh sửa, bổ sung và hoàn chỉnh đề án.

Bước 10. Tham gia Hội đồng thẩm định đề án: Hội đồng thẩm định đề án của tỉnh cần có thành viên là Liên hiệp các Hội KH&KT. Căn cứ vào nội dung đã tư vấn, phản biện, ý kiến tiếp thu giải trình của đơn vị tư vấn và chủ đầu tư, nội dung bản đề án đã chỉnh sửa, bổ sung, hoàn chỉnh sau khi có ý kiến chính thức của Hội đồng TVPB&GĐXH, thành viên tham gia Hội đồng thẩm định sẽ xem xét có ý kiến tại Hội đồng thẩm định.

Giải pháp 7. Xây dựng cơ chế phối hợp hoạt động

Hoạt động TVPB&GĐXH còn là vấn đề mới ở các địa phương và có phạm vi rất rộng. Vì vậy, để triển khai có hiệu quả hoạt động TVPB&GĐXH trong tình hình hiện nay cần tăng cường mối quan hệ hợp tác giữa Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh với các các cơ quan chuyên môn của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và xây dựng cơ chế phối hợp hoạt động giữa Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh với các hội thành viên, các sở, ban, ngành của của tỉnh.

Cơ chế phối hợp gữa Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh và các cơ quan chuyên môn về TVPB&GĐXH của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam có thể xây dựng dưới hình thức chương trình hợp tác hoạt động hoặc biên bản thỏa thuận cho từng nhiệm vụ cụ thể. Riêng đối với các cơ quan quản lý và tổ chức có liên quan thuộc tỉnh có thể thực hiện dưới hình thức chương trình hợp tác giữa các đơn vị hoặc xây dựng thành “quy chế phối hợp liên ngành về thực hiện hoạt động TVPB&GĐXH” trình UBND tỉnh phê duyệt.

Giải pháp 8. Xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia TVPB&GĐXH.

Hiện nay, thông tin về chuyên gia TVPB&GĐXH đang là một trong các khâu yếu nhất của hoạt động TVPB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT các địa phương. Một số lĩnh vực chuyên môn, chuyên sâu còn thiếu các chuyên gia có kinh nghiệm, trong khi hoạt động TVPB&GĐXH đòi hỏi tính chuyên môn rất cao nên người thực hiện đòi hỏi phải có “tâm” và “tầm” mới đáp ứng được. Trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk hiện nay chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu chuyên gia phục vụ cho hoạt động TVPB&GĐXH. Để đảm bảo nguồn lực cho hoạt động TVPB&GĐXH, cùng với đào tạo đội ngũ cán bộ, đầu tư cơ sở vật chất, việc xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia hiện có  phục vụ cho hoạt động này là rất cần thiết và sớm được thực hiện để hoạt động TVPB&GĐXH đem lại hiệu quả cao nhất./.