NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA HỢP TÁC XÃ Ở TỈNH LÂM ĐỒNG

NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA HỢP TÁC XàỞ TỈNH LÂM ĐỒNG

 

                                            Th.S Liễu Văn Bảo

Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng

 

Tóm tắt: Cùng với sự phát triển của tỉnh Lâm Đồng, việc chuyển đổi, phát triển Hợp tác xã (HTX) và các hình thức kinh tế hợp tác đã có những thành công nhất định. Các HTX ở tỉnh Lâm Đồng đã góp phần vào quá trình hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển sản xuất, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, xây dựng nông thôn mới, đảm bảo an sinh xã hội, giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân. Tuy nhiên trên thực tế, việc phát triển HTX ở tỉnh Lâm Đồng vẫn còn những khó khăn, hạn chế và phức tạp. Vì vậy, làm rõ nhận thức về lý luận, gắn với nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX ở tỉnh Lâm Đồng trong thời gian tới là hết sức cần thiết.

1. Nhận thức lý luận về hợp tác xã ở Việt Nam

Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá VII đã ban hành chỉ thị 68-CT/TW ngày 24/5/1996 về “Phát triển kinh tế hợp tác trong các ngành, các lĩnh vực kinh tế”. Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 18/03/2002, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ V (khóa IX) về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể khẳng định vai trò, vị trí quan trọng nòng cốt của kinh tế HTX trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đã đưa ra mục tiêu sớm đưa kinh tế tập thể nói chung và kinh tế HTX thoát khỏi yếu kém, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn, tiến tới có tỷ trọng ngày càng lớn hơn trong nền kinh tế quốc dân. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 13-NQ/TW dần được hoàn thiện. Nhiều văn bản hướng dẫn và bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù được các cấp, các ngành quan tâm xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện.

Ngày 11-4 chính thức trở thành Ngày HTX Việt Nam theo Quyết định số 1268/QĐ-TTg ngày 27-7-2011 của Thủ tướng Chính phủ. Liên minh HTX Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của Liên minh HTX quốc tế (ICA).

       Điều lệ Hợp tác xã, tiếp đó là Luật Hợp tác xã ra đời, có hiệu lực thi hành từ 1-1-1997 đến Luật HTX năm 2003 và đến năm 2012 tại kỳ họp thứ 4 ngày 20 tháng 11 Luật HTX đã được Quốc hội Việt Nam khoá XIII thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 07 năm 2013: “HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”.

Về bản chất, HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, thực hiện hợp tác tương trợ lẫn nhau, đáp ứng nhu cầu chung của các thành viên trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm và dân chủ. Các thành viên tự nguyện thành lập và có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau, không phụ thuộc vốn góp; được hưởng thu nhập chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của HTX hoặc theo công sức lao động của mình.

Cùng với quá trình đổi mới, phát triển đất nước, việc chuyển đổi, phát triển HTX và các hình thức kinh tế hợp tác đã có những thành công nhất định. Các HTX ở Việt Nam đã vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, góp phần vào quá trình hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển sản xuất, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, xây dựng nông thôn mới, đảm bảo an sinh xã hội, giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.

2. Nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã ở tỉnh Lâm Đồng

Một là, về thực trạng hoạt động của HTX ở tỉnh Lâm Đồng

Toàn tỉnh Lâm Đồng hiện tính đến tháng 6/2021 có 4 Liên hiệp HTX, trong đó có 3 Liên hiệp HTX Nông nghiệp và 01 Liên hiệp HTX Công thương; 442 HTX, trong đó 343 HTX Nông nghiệp, 36 HXT Công thương (27 HTX Thủ công nghiệp và 9 HTX Thương nghiệp; 32 HTX Vận tải, 25 Quỹ tín dụng Nhân dân; 02 HTX Xây dựng và 4 HTX Dịch vụ - Du Lịch.

Về thành viên và lao động: Tổng số thành viên khoảng 63.927 thành viên, trong đó 7.897 thành viên HTX Nông nghiệp, 2.000 thành viên HTX Giao thông vận tải, 929 thành viên HTX Công thương và 34 thành viên khối Dịch vụ - Du lịch. Tổng số lao động khoảng 8.726 lao động chủ yếu trong HTX Nông nghiệp, Công thương và Giao thông vận tải. Về doanh thu bình quân HTX trong 6 tháng đầu năm 2021 đạt 4.221 triệu đồng, lãi bình quân HTX khoảng 85 triệu đồng. Thu nhập bình quân lao động tham gia HTX khoảng 4-5 triệu đồng. Đến hết 12/2020 có 137/142 phường, xã, thị trấn có HTX, một số HTX góp phần đáp ứng tiêu chí số 13 về hình thức tổ chức sản xuất và có vai trò quan trọng trong thành tích xây dựng nông thôn mới của tỉnh.

Như vậy, các HTX đã và đang phát huy hiệu quả, giúp nâng cao giá trị sản xuất, đóng góp đáng kể trong phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Lâm Đồng.

Bên cạnh những mặt đạt được, thì hoạt động của HTX ở tỉnh Lâm Đồng vẫn còn nhiều khó khăn như sau:

 Khối HTX Nông nghiệp: Thiếu vốn đầu tư sản xuất, HTX khó tiếp cận với các tổ chức tín dụng trên địa bàn do không có tài sản thế chấp; nhiều HTX chưa có quỹ đất xây dựng trụ sở, kho bãi nên việc sơ chế, đóng gói và ký kết hợp đồng khó khăn; trình độ cán bộ quản lý HTX còn hạn chế do đa số cán bộ lớn tuổi, quản lý HTX theo kinh nghiệm, chính sách thu hút cán bộ trẻ có trình độ về làm việc tại HTX còn hạn chế.

 Khối HTX Công thương: Thiếu vốn, quy mô nhỏ, hàng hóa không có đầu ra sản phẩm; các HTX quản lý, kinh doanh và khai thác chợ hoạt động khó khăn do thiếu sự đồng thuận của thành viên là tiểu thương trong chợ, các HTX chưa đầu tư cơ sở hạ tầng do chưa được giao đất. Các HTX khối Công thương chưa tiếp cận nhiều các chính sách hỗ trợ của nhà nước.

 Khối Giao thông vận tải: Thiếu vốn, không có quỹ đất xây dựng trụ sở, kho bãi; Do dịch bệnh Covid-19 ảnh hưởng lớn đến ngành vận tải: từ 1/4-15/4/2020 hoạt động ngành vận tải ngưng toàn bộ; bến xe lượng khách giảm 20-80%, chuyến xe cố định giảm 30-70% so với cùng kỳ; quy định chỉ hoạt động 50% số chuyến, 50% tải trọng xe và hạn chế đi lại của người dân nên một số đơn vị ngưng hoạt động; ngoài ra theo Nghị định 10/2020/NĐ-CP thì đối tượng vận tải hàng hóa gián tiếp không cần cấp phù hiệu nên nhiều phương tiện rời khỏi HTX; cạnh tranh với các xe dù, bến cóc khốc liệt.

Ngoài ra, một số địa phương chưa nhận thức đầy đủ về ý nghĩa và tầm quan trọng của HTX, chưa nắm được mục tiêu phát triển kinh tế hợp tác, HTX nên việc triển khai vận động thực hiện chưa thật sự hiệu quả. Sự phối hợp giữa các ngành, các cấp có lúc chưa đồng bộ, sâu sát; công tác tuyên truyền, vận động triển khai chưa sâu rộng, chưa đều. Một số cán bộ quản lý nhà nước về kinh tế tập thể (KTTT), HTX chưa kịp thời nắm bắt diễn biến tình hình hoạt động KTTT, HTX để tác động, hỗ trợ và giải quyết những vướng mắc, khó khăn của HTX; trình độ cán bộ quản lý, điều hành trong các HTX chưa được đào tạo bài bản, điều hành HTX theo kinh nghiệm chưa nhạy bén thị trường do tuổi tác, chính sách đào tạo dài hạn chưa có, chính sách thu hút cán bộ trẻ về tham gia HTX còn hạn chế.

Nguyên nhân chủ yếu là do công tác lãnh đạo thực hiện các bước chuẩn bị thành lập HTX chưa chặt chẽ, chưa đảm bảo chất lượng, nhất là công tác tuyên truyền, lựa chọn nhân sự chủ chốt để quản lý điều hành và xây dựng các phương án sản xuất kinh doanh; chính quyền địa phương chưa thật sự quyết liệt, đồng bộ giữa các cấp, các ngành trong việc tập trung theo dõi, xử lý những vướng mắc, khó khăn để HTX phát triển. Một số ít HTX hoạt động chưa hiệu quả, do đó nhiều người dân chưa thấy rõ được lợi ích khi tham gia vào HTX.

Hai là, giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX ở tỉnh Lâm Đồng thời gian tới

- Nghiên cứu hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, cùng với việc thực hiện Luật hợp tác xã năm 2012, lưu ý nội dung sau:

+ Tiếp tục triển khai, hoàn thiện hệ thống văn bản về HTX; theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các quy định trong Luật Hợp tác xã cho phù hợp với tình hình thực tế. Chỉ đạo, hướng dẫn xử lý đối với các hợp tác xã chưa tổ chức hoạt động đúng bản chất Luật hợp tác xã năm 2012; xử lý dứt điểm các các hợp tác xã ngưng hoạt động trong thời gian dài, không để các hợp tác xã tồn tại hình thức. 

+ Nghiên cứu, vận dụng tối đa các cơ chế chính sách của Chính phủ về ưu tiên, hỗ trợ phát triển HTX và trên cơ sở thực tiễn địa phương, ngành, lĩnh vực để kịp thời rà soát, sửa đổi các luật liên quan, bổ sung, bãi bỏ, hoặc thay thế những cơ chế, chính sách trước đây không còn phù hợp, không hiệu quả (nhất là cơ chế, chính sách về đất đai, tài chính, tín dụng, khoa học - công nghệ, thị trường, …) tạo hành lang pháp lý thuận lợi để phát triển HTX.

+ Rà soát vướng mắc trong việc cho hợp tác xã vay vốn để có hướng dẫn, xử lý cụ thể nhằm tạo điều kiện cho các hợp tác xã tiếp cận vốn vay quy định. Nhất là đẩy mạnh hoạt động Quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã theo Nghị định số 45/NĐ-CP ngày 31/3/2021 của chính phủ tạo điều kiện cho các HTX có nguồn vốn đầu tư.

- Tiếp tục triển khai công tác tuyên truyền về Luật HTX, cùng các văn bản hướng dẫn thi hành chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển HTX. Liên Minh HTX tỉnh Lâm Đồng chủ động tiến hành tổng kết các mô hình HTX hoạt động có hiệu quả để phổ biến, nhân rộng. Bên cạnh đó tăng cường công tác hỗ trợ các HTX hoạt động trung bình, chưa có doanh thu cao, xây dựng phương án sản xuất kinh doanh hiệu quả. 

- Các HTX cần chủ động xây dựng chiến lược phát triển. Chiến lược phát triển phải được xây dựng trên cơ sở khai thác các nguồn lực phù hợp với từng giai đoạn phát triển và được Đại hội xã viên thống nhất. Chiến lược phát triển của HTX phải đáp ứng nhu cầu đời sống vật chất và tinh thần của xã viên, gắn và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

- Nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng, nhiệm vụ của hệ thống Liên minh HTX. Củng cố, nâng cao vai trò của Liên minh HTX, phát huy vai trò là đầu mối và cầu nối giữa kinh tế tập thể với cấp ủy đảng, chính quyền các cấp; tạo điều kiện để Liên minh HTX tăng cường nguồn lực, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ; tiếp tục xây dựng chương trình phối hợp giữa Liên minh HTX với các sở, ngành, đoàn thể, hội,… để kiểm tra, đôn đốc, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, tạo điều kiện cho kinh tế tập thể phát triển; tăng cường công tác tập huấn, bồi dưỡng cho hệ thống đội ngũ cán bộ Liên hiệp HTX và cán bộ HTX về tư vấn, hướng dẫn thi hành Luật HTX, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về kinh tế tập thể, HTX; tổ chức thi hành Luật HTX, triển khai các chính sách hỗ trợ, ưu đãi đối với khu vực kinh tế tập thể, HTX.  

- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện Luật HTX và các chính sách liên quan về phát triển HTX trên địa bàn, nhằm kịp thời phát hiện, có giải pháp hỗ trợ, chấn chỉnh. Tổ chức họp mặt với HTX để nắm tình hình, tháo gỡ khó khăn cho HTX; biểu dương, khen thưởng các HTX hoạt động tốt trên địa bàn./.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Bí thư Trung ương Đảng (1996): Số 68-CT/TW về “Phát triển kinh tế hợp tác trong các ngành, các lĩnh vực kinh tế”, Hà Nội.

2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2002): Số 13-NQ/TW về “Tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể”, Hà Nội.

3. Quốc Hội khoá XIII (2012): Số: 23/2012/QH13, Luật Hợp tác xã, Hà Nội.

4. Thủ tướng Chính phủ(2021): Số 340/QĐ-TTg về “Phê duyệt Chiến lược phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021 -2030, Hà Nội.

5. Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2021): Sách trắng Hợp tác xã Việt Nam năm 2021, Nxb Thống kê, Hà Nội.

6. Liên minh HTX tỉnh Lâm Đồng (2021): Số 20/BC- LMHTX về “ Đánh giá tình hình kinh tế hợp tác, hợp tác xã 6 tháng đầu năm, phương hướngnhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2021”, Lâm Đồng.

7. https://vca.org.vn.