THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH VIỆC TẬP HỢP, PHÁT HUY SỨC MẠNH CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TỈNH/THÀNH PHỐ

THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH VIỆC TẬP HỢP, PHÁT HUY SỨC MẠNH

CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TỈNH/THÀNH PHỐ

                                                          Lê Kim Hùng 

Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Ninh Thuận

Nhằm thực hiện tốt chức năng “Tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức khoa học công nghệ...” Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh (Liên hiệp Hội tỉnh) đã tổ chức thực hiện các hoạt động:

1. Xây dựng và phát triển tổ chức.

2. Tuyên truyền, phổ biến các Nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

3. Vận động trí thức khoa học công nghệ tham gia:

- Đề xuất, tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề lớn về đường lối, chủ trương, chính sách phát triển tỉnh/thành phố.

- Chủ động tư vấn, phản biện và giám định xã hội.

- Nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

- Thông tin và phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ.

- Tham gia phong trào sáng tạo của quần chúng,…

Thực trạng và đề xuất các giải pháp đẩy mạnh việc tập hợp, phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức khoa học công nghệ tỉnh Ninh Thuận

1. Xây dựng và phát triển tổ chức

Những năm qua, Liên hiệp Hội tỉnh đã cố gắng làm tốt nhiệm vụ phát triển Hội thành viên (năm 2021 phát triển Chi hội Điện lực Ninh Thuận với 76 hội viên) tạo điều kiện cho Liên hiệp Hội tập hợp thêm nhiều hội viên, trí thức KHCN để phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức nói chung, của tổ chức Liên hiệp Hội nói riêng. Đồng thời, Liên hiệp Hội cũng đã tham mưu cho cơ quan quản lý Nhà nước: Sở Nội Vụ, UBND tỉnh giải quyết những khó khăn, vướng mắc của các Hội thành viên để các Hội, Hiệp hội có đủ điều kiện tổ chức Đại hội nhiệm kỳ đúng thời gian quy định. Tuy nhiên, việc xử lý các trường hợp Hội, Hiệp hội chậm tổ chức Đại hội chưa đạt hiệu quả, kéo dài với lý do chưa tìm được nhân sự lãnh đạo Hiệp hội doanh nghiệp (đã chậm Đại hội 9 năm); Chủ tịch Hội tin học (nhiệm kỳ 2007-2012) chưa tiến hành các thủ tục để xúc tiến  tổ chức Đại hội,…

Đề xuất giải pháp: UBND tỉnh giao nhiệm vụ cho Sở Nội vụ chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan thực hiện quyết liệt Thông tư 01/2022/TT-BNV ngày 16/01/2022 của Bộ Nội vụ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 03/2013/TT-BNV ngày 16/4/2013 của Bộ Nội vụ quy định chi tiết thi hành Nghị định số 45/2010/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động và quản lý hội và Nghị định số 33/2012/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 45/NĐ-CP. Cụ thể : Hết thời hạn 6 tháng kể từ ngày Hội nhận được văn bản yêu cầu tổ chức đại hội của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (UBND tỉnh) hoặc văn bản yêu cầu tổ chức đại hội theo quy định (hết nhiệm kỳ) mà Hội không tổ chức đại hội thì UBND tỉnh tiếp tục ban hành văn bản yêu cầu Hội tổ chức đại hội. Nếu quá 30 ngày kể từ ngày nhận được văn bản yêu cầu tiếp tục tổ chức đại hội của UBND tỉnh mà Hội không tổ chức đại hội theo yêu cầu, trừ trường hợp có lý do bất khả kháng thì được xem là vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Sau đó căn cứ Khoản 3, Điều 29 Nghị định số 45/2010/NĐ-CP thì Hội bị giải thể.  Sau này, nếu có nhu cầu cần thiết thì chỉ đạo thực hiện Ban vận động thành lập Hội để tiến hành các thủ tục thành lập mới.

2. Tuyên truyền, phổ biến các Nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước 

Liên hiệp Hội phối hợp chặt chẽ với Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Sở Tư pháp… tổ chức tuyên truyền, phổ biến các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước cho hội viên và đội ngũ trí thức KHCN thông qua các Hội nghị giao ban trực tuyến, Hội nghị quán triệt các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật Nhà nước do Ban Tuyên giáo TW, Tỉnh ủy và UBND tỉnh tổ chức. Gần đây là Hội nghị quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2020-2025; Hội nghị nghiên cứu, học tập, quán triệt: Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 của BCH TW Đảng khóa XIII về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và Quy định số 37-QĐ/TW ngày 25/10/2021 về 19 điều đảng viên không được làm… Qua đó, Liên hiệp Hội nắm được tình hình tư tưởng và đề ra giải pháp phù hợp để tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức trong tỉnh.   

Tuy nhiên, nhu cầu của đội ngũ trí thức không chỉ được học tập chủ trương, chính sách, pháp luật “một chiều, thụ động” mà còn mong muốn có “đối thoại”. Liên hiệp Hội kiến nghị Thường trực Tỉnh ủy, lãnh đạo UBND tỉnh thường xuyên, định kỳ thông tin tình hình và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh. Đồng thời thực hiện đối thoại, lắng nghe ý kiến “tâm huyết” của đội ngũ trí thức.

3. Vận động trí thức khoa học công nghệ tham gia

3.1. Đề xuất, tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề lớn về đường lối, chủ trương, chính sách phát triển tỉnh/thành phố

Thời gian qua, Liên hiệp Hội tỉnh chưa đủ năng lực, vị thế và điều kiện để chủ động đề xuất, tham mưu những chủ trương, chính sách lớn cho tỉnh mà hầu hết là đội ngũ trí thức KHCN thực hiện nhiệm vụ đóng góp ý kiến, tư vấn, phản biện cho các cơ quan Đảng, Nhà nước đối với các dự thảo Nghị quyết, quy hoạch, chương trình, đề án, dự án lớn… của tỉnh trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội và môi trường.

3.2. Chủ động tư vấn, phản biện và giám định xã hội

Tư vấn, phản biện và giám định xã hội là nhu cầu của xã hội, là trách nhiệm của đội ngũ trí thức KHCN góp phần vào sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội (hoạt động TVPB) của đội ngũ trí thức KHCN là hoạt động mang tính xã hội, độc lập, khách quan. Là hình thức để Liên hiệp Hội tập hợp trí thức KHCN đóng góp trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn của mình cho cơ quan nhà nước có thầm quyền để làm cơ sở đánh giá, phân tích và ban hành các quyết định về đường lối, chủ trương, chính sách quan trọng về phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Có thể nói, trong các hoạt động chuyên môn thì hoạt động TVPB đã khẳng định “Vị thế, uy tín” của Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố. Tuy nhiên, đến năm 2021 Liên hiệp Hội Ninh Thuận đang gặp khó khăn, thách thức làm thu hẹp nhiệm vụ TVPB. 

- Thực trạng hoạt động TVPB: Căn cứ Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Việt Nam; Liên hiệp Hội đã tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Quyết định số 43/2015/QĐ-UBND ngày 20/7/2015 về việc Quy định về hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Ninh Thuận. Hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội Ninh Thuận với 2 hình thức theo yêu cầu, nhiệm vụ được giao:  

+ Liên hiệp Hội thành lập Hội đồng TVPB, gồm những trí thức KHCN chuyên ngành trong và ngoài tỉnh tham gia TVPB độc lập, khách quan và có Báo cáo tổng hợp kết quả TVPB của Liên hiệp Hội cho cơ quan quản lý nhà nước. Điển hình: ngày 15/01/2021 Hội đồng TVPB của Liên hiệp Hội đã thông qua Báo cáo TVPB đề án “Phát triển Ninh Thuận trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của cả nước”.  UBND tỉnh căn cứ Báo cáo này yêu cầu đơn vị tư vấn chỉnh sửa đề án. Đề án sau chỉnh sửa, thông qua Hội đồng nghiệm thu cấp tỉnh ngày 12/3/2021 với phản biện 1 và 2 là Chủ tịch và Phó chủ tịch Hội đồng TVPB của Liên hiệp Hội.     

+ Liên hiệp Hội tham gia lấy ý kiến bằng văn bản, tham gia các Hội đồng thẩm định và tham gia thành viên phản biện của Hội đồng Tư vấn về kinh tế - xã hội do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh chủ trì. Năm 2021 Liên hiệp Hội thực hiện góp ý kiến, thẩm định 27 lượt dự thảo Nghị quyết, quy hoạch, chương trình, đề án, dự án lớn của tỉnh. Đồng thời, Liên hiệp Hội còn được Sở KH&CN mời với tư cách chuyên gia thẩm định công nghệ các dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh.    

Những hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội luôn được các cơ quan đánh giá cao về tinh thần trách nhiệm và nội dung TVPB, thẩm định, đóng góp ý kiến. Thông qua đó khẳng định được “Vị thế, uy tín” của Liên hiệp Hội tỉnh. 

- Những thách thức làm thu hẹp nhiệm vụ TVPB

Sau Đại hội Đảng bộ tỉnh thành công tốt đẹp. UBND tỉnh ban hành Quyết định về Kế hoạch triển khai Chương trình hành động của Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2020-2025. Liên hiệp Hội kịp thời có Công văn số 08/LHH-VP ngày 18/01/2021 đề xuất UBND tỉnh giao nhiệm vụ cho Liên hiệp Hội thực hiện TVPB 02 chương trình, đề án mới; UBND tỉnh đã có Công văn số 946/UBND-KTTH, ngày 26/02/2021 đồng ý giao cho Liên hiệp Hội chủ trì thực hiện nhiệm vụ TVPB năm 2021: Chương trình “Ứng dụng và phát triển KHCN, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2021-2030” và Đề án “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực các ngành kinh tế trọng điểm của tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2021-2030”.  Liên hiệp Hội xúc tiến thành lập các Hội đồng TVPB để triển khai nhiệm vụ. 

Đến ngày 23/6/2021, Tỉnh ủy ban hành Kế hoạch số 50-KH/TU triển khai xây dựng Đề án, Nghị quyết theo đó giao Ban Cán sự UBND tỉnh xây dựng Đề án, dự thảo Nghị quyết và tổ chức lấy ý kiến các cơ quan hữu quan ở địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học có uy tín; xin ý kiến phản biện của Mặt trận Tổ quốc, các Đoàn thể chính trị - xã hội… theo quy trình, thủ tục quy định tại Hướng dẫn số 22-HD/VPTW ngày 22/3/2017 của Văn phòng BCH TW hướng dẫn về ban hành một số văn bản của các cơ quan lãnh đạo Đảng cấp tỉnh, thành phố (tại Điều 8. Quy trình, trách nhiệm chuẩn bị, biên tập và ban hành Nghị quyết chuyên đề của tỉnh ủy, thành ủy; Ở bước 8. Tổ chức thẩm định, phản biện đề án... giao cho Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị, các Hội khoa học, Hội nghề nghiệp phản biện đề án).

Với thông tin trên, Liên hiệp Hội đã có công văn gửi UBND tỉnh và Liên hiệp Hội Việt Nam để báo cáo vướng mắc và xin ý kiến chỉ đạo. Kết quả năm 2021, Liên hiệp Hội không thực hiện chủ trì TVPB 02 chương trình, đề án được UBND tỉnh giao nhiệm vụ mà chỉ là thành viên phản biện của Hội đồng Tư vấn về kinh tế - xã hội do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh chủ trì với 07 dự thảo Nghị quyết Tỉnh ủy kèm theo Chương trình, Đề án. Thách thức này đã làm nhiệm vụ TVPB của Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố bị thu hẹp. 

- Kiến nghị về giải pháp đẩy mạnh hoạt động TVPB tỉnh/thành phố  

+ Liên hiệp Hội Việt Nam tăng cường công tác truyền thông, tuyên truyền về hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội trên các phương tiện thông tin đại chúng, nhất là trên VTV, để các bộ, ngành, UBND tỉnh thấy rõ hiệu quả hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội.   

+ Liên hiệp Hội Việt Nam tiếp tục kiến nghị UBND tỉnh/thành phố chỉ đạo các Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố tham mưu, thực hiện có hiệu quả Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động TV, PB&GĐXH.

+ Thường trực Liên hiệp Hội Việt Nam cần bố trí làm việc với UBND tỉnh/thành phố quan tâm tạo điều kiện cho Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố thực hiện nhiệm vụ TVPB (là nội dung bắt buộc) trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.   

Đó là những giải pháp chung, chưa đủ lực để đạt hiệu quả, vì thách thức làm giảm nhiệm vụ TVPB của Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố không phải từ UBND tỉnh mà từ các Văn bản chỉ đạo của Trung ương, như: Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của BCH TW ban hành quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các Đoàn thể chính trị - xã hội; Hướng dẫn số 22-HD/VPTW của Văn phòng BCH TW thì đơn vị chủ trì hoạt động giám sát và phản biện xã hội là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội từ Trung ương đến cơ sở. Do vậy, Liên hiệp Hội Ninh Thuận kiến nghị Liên hiệp Hội Việt Nam cần có giải pháp tích cực hơn để tháo gỡ khó khăn, thách thức nêu trên. Cần thiết Liên hiệp Hội Việt Nam tham mưu Bộ Chính trị hoặc BCH TW Đảng ban hành Quyết định quy định về hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT từ TW đến địa phương.  Có như thế Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố sẽ được giao nhiệm vụ và thực hiện tốt hoạt động TVPB, từ đó khẳng định “Vị thế, uy tín” của mình trong Hệ thống tổ chức chính trị - xã hội, Hội đặc thù của trí thức KHCN trong sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ Tổ quốc.  

3.3. Nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Liên hiệp Hội đã đề xuất đăng ký với Liên hiệp Hội Việt Nam tại công văn số 60/LHH-VP ngày 29/4/2021 Dự án: Ứng dụng và nhân rộng mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao trên các cây trồng đặc thù có lợi thế canh tranh (táo, măng tây) phù hợp với biến đổi khí hậu tại Ninh Thuận và vùng lân cận. Dự án đã thông qua Hội đồng TW thẩm định và bắt đầu thực hiện từ năm 2022. 

Liên hiệp Hội tham gia các Hội đồng: Hội đồng thẩm định quy hoạch xây dựng và Tư vấn kiến trúc tỉnh; Hội đồng KH&CN tỉnh; Ban chỉ đạo quy hoạch tỉnh Ninh Thuận thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050; Hội đồng tư vấn đặt, đổi tên đường & công trình công cộng tỉnh; Hội đồng xét chọn “Tôn vinh Nhà khoa học của Nhà nông”… qua đó đã góp phần tích cực vào hoạt động KH&CN.

Hầu hết các hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, chuyển giao các tiến bộ KH&CN vào sản xuất và đời sống, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu được các Hội thành viên, Ủy viên Ban chấp hành Liên hiệp Hội là những trí thức KHCN đang công tác tại các Viện, trường đại học, các tổ chức KH&CN… thực hiện khá tốt. Liên hiệp Hội chủ yếu hỗ trợ cung cấp thông tin, các chính sách và tham gia các Hội đồng thẩm định, Hội đồng nghiệm thu đề tài, dự án KH&CN. 

3.4. Thông tin và phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ

Liên hiệp Hội phối hợp với Sở KH&CN, Sở Nông nghiệp và PTNT... tổ chức các Hội thảo khoa học về chuyển giao, nhân rộng các mô hình trong nông nghiệp, như mô hình nhân giống và thâm canh cây Kiệu theo hướng an toàn tại huyện Ninh Sơn, Ninh Thuận; Hội thảo của Ban phát triển sản phẩm OCOP và sản phẩm đặc thù tỉnh; Hội thảo tham vấn phát triển kinh tế - xã hội lồng ghép giảm nhẹ rủi ro thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2021-2025... Liên hiệp Hội đã đề xuất, đăng ký với Liên hiệp Hội Việt Nam dự án phổ biến kiến thức “Tập huấn chuyển giao kỹ thuật bao chùm nho” cho 2 huyện Ninh Phước, Ninh Hải và TP.Phan Rang - Tháp Chàm và dự án phổ biến kiến thức “Tập huấn quy trình kỹ thuật nuôi hàu Thái Bình Dương trong ao đất và trên giàn bè nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân các xã ven đầm Nại, huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận”. Ngoài ra, Liên hiệp Hội phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh, Báo Ninh Thuận thực hiện nhiều chương trình truyền hình KH&CN; nhiều chuyên trang về KH&CN; tham gia viết bài, tin trên các bản tin KH&CN các loại; cập nhật thông tin KH&CN trên cổng thông tin điện tử của tỉnh, trang thông tin điện tử của Sở KH&CN, Website của Liên hiệp Hội Ninh Thuận: http://www.ntusta.vn.

3.5. Tham gia phong trào sáng tạo của quần chúng

Liên hiệp Hội cùng với Ban Tổ chức Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh đã tích cực tuyên truyền, vận động các đối tượng, nhất là đội ngũ trí thức KHCN tham gia Hội thi, đến nay đã tổ chức thành công Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh Ninh Thuận lần thứ VI (2020-2021). Ngoài ra, Liên hiệp Hội còn chủ động triển khai tuyên truyền, vận động trí thức KHCN tham gia: Cuộc thi “Sáng kiến vì cộng đồng” do Tạp chí Cộng sản, Bộ Khoa học và Công nghệ, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam và Tập đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức và phát động; Giải thưởng Sáng tạo KHCN Việt Nam do Liên hiệp Hội Việt Nam tổ chức.     

Kết quả, đội ngũ trí thức chỉ mới tham gia Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh. Cuộc thi “Sáng kiến vì cộng đồng” và Giải thưởng Sáng tạo KHCN Việt Nam chưa tham gia.

Giải pháp: Liên hiệp Hội cần nghiên cứu hình thức, nội dung tuyên truyền, vận động đội ngũ trí thức KHCN tham gia có hiệu quả các phong trào sáng tạo thông qua Hội thi, Cuộc thi, Giải thưởng sáng tạo KHCN do Trung ương và tỉnh tổ chức.

Tóm lại: Liên hiệp Hội tỉnh Ninh Thuận thời gian qua đã có nhiều cố gắng trong tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KHCN thông qua thực hiện các nhiệm vụ: xây dựng và phát triển tổ chức; tuyên truyền, phổ biến các Nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước và vận động trí thức khoa học công nghệ: tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề lớn về đường lối, chủ trương, chính sách phát triển tỉnh/thành phố; hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; thông tin và phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ và tham gia phong trào, hội thi, cuộc thi sáng tạo được tổ chức hằng năm.

Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan tác động, kết quả tập hợp đội ngũ trí thức vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức cần có những giải pháp tích cực, hiệu quả nhằm đẩy mạnh việc tập hợp, phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức KHCN.

Liên hiệp Hội Ninh Thuận một lần nữa kiến nghị và rất cần những giải pháp hỗ trợ “quyết liệt” của Liên hiệp Hội Việt Nam trong hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố bị thu hẹp./.